Η ανάδειξη του γηγενούς στοιχείου στην Τήνο και η προσέγγιση των απαρχών τής Καθολικής Εκκλησίας στο νησί και στις Κυκλάδες είναι δύο κομβικά αποτελέσματα της ιστορικής έρευνας του πατέρα Μάρκου Φώσκολου – εφημέριου του ναού τού αγίου Νικολάου.

Αυτό διαπιστώνει ο ίδιος, μιλώντας για την τιμή που αποδόθηκε στο πρόσωπο και το έργο του με τον αφιερωματικό τόμο Ministerium Historiae, προ δεκαπενθημέρου στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο Αθηνών. Τη βράβευση οργάνωσε επιτροπή υπό την ακαδημαϊκό Χρύσα Μαλτέζου, ενώ την ηθική και υλική στήριξη του δήμου Τήνου για την έκδοση του τόμου σημείωσε η συντονίστρια της εκδήλωσης Μαρία Σικ.

Ο πατέρας Μάρκος συνεχίζει την αναζήτησή του «σε αρχεία γενικώς και στο αρχείο τής Αρχιεπισκοπής, σε βιβλία, σε έγγραφα αρχών και ιδιωτών, σε παλιά αντικείμενα και κάδρα, σε κατώγια, σε χειρόγραφα, σε επιστημονικά περιοδικά κι’ επετηρίδες». Ο βραβευθείς θεωρεί τον αφιερωματικό τόμο «πολύ πιο σημαντικό» από τη βράβευσή του, λόγω των τριανταεπτά επιστημονικών εργασιών «που καταθέτουν συγγραφείς από τους καλύτερους για την ιστορία των Κυκλάδων και του Αιγαίου».

Ο ιερωμένος ερευνητής συνεργάζεται με πλήθος ανθρώπων για τη διεκπεραίωση του έργου του, μεταξύ των οποίων και με προπτυχιακούς και μεταπτυχιακούς φοιτητές. «Δέκα ή και περισσότεροι -να ξέρετε- έχουν συντάξει τις διατριβές τους με υλικό και με στήριξη από το Αρχείο (τής Εκκλησίας)» λέει και προσθέτει: «Άνθρωποι από την Ελλάδα και το εξωτερικό αναζητούν στο αρχείο μας στοιχεία για τα γενεαλογικά δένδρα τους», όπως σήμερα δύο ζευγάρια αλλοδαπών.

Οι εργασίες στον τόμο Ministerium Historiae

Να προστατεύουμε τα στοιχεία

♠ Στο Βυζαντινό Μουσείο τιμηθήκατε για το έργο σας. Να συμπεράνουμε ότι αυτό έχει ολοκληρωθεί;

«Κοιτάξτε…Το έργο δεν έχει τελειώσει ακόμη. Αυτά δεν τελειώνουν ποτέ. Αν μιλάμε για κάτι «ζωντανό», η διαδικασία συνεχίζεται, τα στοιχεία εμπλουτίζονται. Ο σκοπός είναι να συγκεντρώσουμε και να επεξεργασθούμε όλο εκείνο το υλικό που έχουμε εντοπίσει και πρέπει να προστατευθεί. Να μη χαθεί»…

♠ Γιατί να χαθεί;

«Υπάρχει υλικό που κινδυνεύει και έχω προτείνει να φτιάξουμε ιστορικό αρχείο τού δήμου, που θα συγκεντρώνει το υλικό από τις πρώην κοινότητες, από σχολεία, συνεταιρισμούς κ.λπ».

♠ Πώς αντιμετωπίζεται η πρότασή σας;

«Θετικά. Πολύ θετικά, αλλά χρειάζεται και πρακτική υποστήριξη. Πρέπει να  τακτοποιηθεί το υλικό για να μπορούμε να το ερευνήσουμε. Χώρους και ανθρώπους μπορούμε να βρούμε αλλά…χρειάζονται και πόροι».

♠Υπάρχουν σχετικά κοινοτικά ή άλλα προγράμματα που θα μπορούσαν να καλύψουν τις συγκεκριμένες ανάγκες;

«Παλαιότερα υπήρχαν αλλά τώρα όλα έχουν περικοπεί – είναι αλήθεια. Προσβλέπουμε όμως στον δήμο».

♠ Ο δήμος μπορεί; Τα κονδύλια στην αυτοδιοίκηση συρρικνώνονται εδώ και τέσσερα-πέντε χρόνια…

«Κανείς δεν αρνείται τις δυσκολίες αλλά, ακόμη και με τις σημερινές δυνατότητές του, ο δήμος νομίζω ότι μπορεί να το κάνει…Μιλάμε με τον δήμο. Είμαστε σε μια φάση αναμονής απαντήσεων».

Καθολική Εκκλησία από το 1400

Ιδιαίτερο κεφάλαιο στη συνέχεια της έρευνας του πατέρα Μάρκου είναι η αναζήτηση εγγράφων και κειμένων εποχής για την τεκμηρίωση των πληροφοριών για την παρουσία τής τοπικής καθολικής Εκκλησίας.

♠ Πόσο πίσω εντοπίζετε τις απαρχές τής Εκκλησίας;

«Πολύ πίσω…πίσω από το 1400 μ.Χ. Υπάρχουν και ενδείξεις ότι μπορεί να πηγαίνουμε και προς το 1200».

♠ Υπήρχαν τότε άλλες θρησκείες στην Τήνο; Ή μόνον οι δύο Εκκλησίες;

«Όχι. Δεν υπήρχαν μη-χριστιανοί. Έχουμε εντοπίσει ιστορικά μια οικογένεια αρμενίων, καθολικών αρμενίων. Έμειναν στο νησί για περίπου έναν αιώνα. Υπήρχε επίσης και μία οικογένεια με προέλευση από ισραηλίτες, εβραίους σεφαραδίτες από την Ισπανία. Έχει ακόμη απογόνους στο νησί».

♠ Κάποια από τα στοιχεία που έχετε επεξεργασθεί καθόρισαν ή ανέτρεψαν τη γνώση που έχουν οι τηνιακοί για την ταυτότητα και την ιστορία τους;

«Το πιο σημαντικό από τα ευρήματα είναι ότι οι τηνιακοί, ειδικά οι κάτοικοι των χωριών είναι…τηνιακοί. Δεν ήρθαν από το φεγγάρι, από την Ευρώπη, την Τουρκία ή από αλλού. Βεβαίως, υπήρχαν και από άλλα μέρη, συνήθως κατατρεγμένοι που βρήκαν καταφύγιο. Εργαζόνταν εδώ, ζούσαν και τελικά έμειναν. Αλλά ο βασικός πληθυσμός ήταν γηγενής. Βέρος».

♠ Αυτή η κυριαρχία τού γηγενούς στοιχείου  χαρακτηρίζει και άλλα νησιά των Κυκλάδων;

«Άλλα νησιά χαρακτηρίζει λιγότερο και άλλα περισσότερο».